چکیده
کتاب لباب الاشارات و التنبیهات، یکی از آثار گران سنگ فخر الدین محمد رازی است.
وی این کتاب را با عنایت به دیدگاه های کلامی خویش، به رشته تحریر در آورده است.
کتاب لباب الاشارات و التنبیهات در بخش منطق، در بر دارنده نهج های ده گانه و در بخش طبیعیات و الاهیات، در بر دارنده نمط های ده گانه است.
لباب الاشارات و التنبیهات با این‌که چکیده ای روان و گویا از کتاب اشارات و تنبیهات شیخ الرئیس ابو علی سینا است، در عین حال دیدگاه های فلسفی و کلامی فخر رازی را نیز نمایان می سازد. این اثر با ارزش، با این‌که می تواند برای طالبان فلسفه پر کاربرد باشد، اما با کمال تأسف، در گذر زمان مورد غفلت اهل فن، واقع شده است؛ از این رو پرداختن به این کتاب با ارزش، نه تنها سیری در فلسفه مشاء از دیدگاه شیخ الرئیس ابو علی سینا است، بلکه با این کتاب می توان دیدگاه های فخر رازی را نیز مطالعه کرد. در نوشتار پیش رو، نگارنده کوشیده است تا ترجمه و شرحی روان از این کتاب با عنایت به سایر آثار فلسفی و کلامی فخر رازی ارائه کند که به سبب آن مجموعه ای کامل از فلسفه مشاء شیخ الرئیس ابو علی سینا، در اختیار دوست‌داران فلسفه قرار دهد.
واژگان کلیدی: ابن سینا، فخر رازی، لباب الاشارات و التنبیهات، ترجمه، گزارش و تحلیل.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
مقدمه ۱
فصل اول: کلیات و گزارش
تبیین مسأله ۴
پرسشهای تحقیق ۴
اهمیت و ضرورت تحقیق ۵
پیشینه تحقیق ۶
گزارش ۶
انگیزه فخر رازی از نگاشتن کتب فلسفی ۶
ابن سینا و کتاب اشارات و تنبیهات ۸
فخر رازی و کتاب اشارات و تنبیهات ۸
گزارشی از کار فخر رازی در لباب الاشارات و التنبیهات ۹
گزارش از فعالیت های انجام شده توسط نگارنده ۱۲
فصل دوم: طبیعیات
سخن در طبیعیات و الهیات ۱۵
نمط اول: تجوهُر اجسام (گوهر و حقیقت جسم)
مسأله اول: نفی جزء لایتجزا ۱۷
۱-۱. اجسام پیوسته هستند نه گسسته ۱۸
۲-۱. تقسیم وهمی، بینهایت است ۱۹
۳-۱. حرکت و زمان قابل تقسیم هستند ۱۹
مسأله دوم: اثبات هیولی ۱۹
۱-۲. هیولی اندازههای گوناگون از اجسام را میپذیرد ۲۱
مسأله سوم: محال و ممتنع است که جرم از هیولی خالی و بینیاز باشد ۲۱
۱-۳. تناهی ابعاد ۲۱
۲-۳. عدم انفکاک صوره جسمیّه از شکل ۲۲
۳-۳. اشکال به ابطال فرض اول که نفس جسمیّت علت شکل باشد ۲۳
۴-۳. اشکال دوم بر نیاز جسمیت به محل ۲۴
مسأله چهارم: نسبت هیولی به صورت؛ محال است هیولی از صورت جسمیه خالی باشد ۲۵
مسأله پنجم: هیولی همراه صورت جسمیه و صورتهای دیگر است ۲۵
۱-۵. اثبات صورت نوعیه ۲۵
مسأله ششم: هیولی و صورت ۲۶
۱-۱-۶. ابطال علت تامه بودن صورت برای هیولی ۲۷
۲-۱-۶. ابطال علت بودن هیولی برای صورت به دو دلیل ۲۸
۳-۱-۶. ابطال این فرض که هیچ یک از هیولی و صورت در دیگری تأثیرگذار
نباشد ۲۹
۲-۶. نسبت هیولی و صورت ۲۹
مسأله هفتم: صفات اجسام ۲۹
۱-۷. سطح، خط، نقطه ۲۹
۲-۷. احکام مقدارها ۳۰
۳-۷. ترتیب وجودی مقدارها در خارج ۳۱
مسأله هشتم: خلأ ۳۱
مسأله نهم: جهت ۳۲
نمط دوم: جهات و اجسام نخستین و دومین جهات
بخش اول: فلکیات (افلاک) ۳۵
مسأله اول: اثبات فلک ۳۵
مسأله دوم: صفات فلک ۳۷
مسأله سوم: احکام کلی اجسام ۳۸
مسأله چهارم: احکام میل ۳۹
مسأله پنجم: بیان بقیه صفات فلک ۴۲
بخش دوم: عنصریات (اجسام عنصری) ۴۵
مسأله اول: نیروی اجسام عنصری ۴۵
مسأله دوم: صفات عناصر (خاک، آب، هوا، آتش) ۴۶
۱-۲. علت نظام طولی عناصر ۴۶
۲-۲. اثبات کون و فساد در عناصر ۴۶
۳-۲. عناصر اربعه ریشه کون و فساد هستند ۴۷
۴-۲. کیفیت تولد مرکبات از این عناصر چهارگانه ۴۸
۵-۲. کیفیت تولد صورتهای محسوس از عناصر چهارگانه ۴۸
۶-۲. نظر فخر رازی در اثبات مزاج ۵۱
۷-۲. آتش محض، رنگ ندارد ۵۱
مسأله سوم: بیان حکمت خداوند در خلق عناصر ۵۲
نمط سوم: نفس ارضی و سماوی
بخش اول: بحث از ماهیت جوهر نفس ۵۴
مسأله اول: نفس همان بدن نیست ۵۴
مسأله دوم: حرکت و درک انسان به واسطه جسم و مزاج نیست بلکه با نفس است… ۵۶
مسأله سوم: وحدت نفس و کیفیت تأثیرپذیری نفس از بدن و بدن از نفس ۵۸
بخش دوم: چیزهایی که تعلق به قوه ادراکی نفس دارد ۵۸
مسأله اول: ماهیت ادراک ۵۸
مسأله دوم: بیان اقسام ادراک: حسی، خیالی، عقلی ۵۹
مسأله سوم: حواس باطنی ۵۹
۱-۳. اثبات حس مشترک و ردّ آن توسط فخر رازی ۶۰
۲-۳. اثبات قوه متوهمه و ردّ آن توسط فخر رازی ۶۱
۳-۳. اثبات قوه مفکره و ردّ آن توسط فخر رازی ۶۲
۴-۳. سخن نهایی فخر رازی: مدرک همه معانی و صور نفس است ۶۲
۵-۳. استدلال فلاسفه بر قوای باطنی به واسطه شواهد پزشکی ۶۳
مسأله چهارم: قوای نفس انسان ۶۴
۱-۴. فرق بین فکر و حدس و تعریف آن دو ۶۴
مسأله چهارم: اثبات قوه قدسیه ۶۵
مسأله پنجم: اثبات عقل فعال و بیان کیفیت افاضه معقولات ۶۶
۱-۵. چگونگی اتصال به عقل فعال ۶۷
مسأله ششم: نفس انسانی جسم و جسمانی نیست ۶۷
مسأله هفتم: هر مجردی، عقل و عاقل و معقول است ۶۹
۱-۷. اشکال اول: مقارنت، تعقل نیست ۷۱
۲-۷. اشکال دوم: وجود خارجی معقول، مانع از مقارنت در ذهن است ۷۱
بخش سوم: بحث از احکام قوای محرّکه انسان ۷۲
مسأله اول: اقسام قوای نباتی ۷۲
مسأله دوم: مراتب حرکات اختیاری و مبادی آنها ۷۳
مسأله سوم: حرکات افلاک، نفسانی ارادی است ۷۳
۱-۳. نفس فلک، دارای اراده کلی است ۷۴
۲-۳. نفس فلک، دارای اراده جزئی است ۷۴
مسأله چهارم: فاعل بالاراده، کاری را اراده نمیکند مگر علم یا ظن یا اعتقاد به سزاوار
بودن آن داشته باشد ۷۵
فصل سوم: فلسفه
نمط چهارم: وجود و علل آن
مسأله اول: موجود، منحصر در محسوس نیست ۷۸
۱-۱ علت حقه همه حقائق، به تجرد سزاوارتر است ۷۸
مسأله دوم : تبیین مغایرت ماهیت با وجود ۷۹
مسأله سوم : تبیین علتهای چهارگانه ۸۰
۱-۳ نظریه فخر رازی در مورد علت غائی ۸۰
مسأله چهارم: احکام علل چهارگانه ۸۱
۱-۴ اشکال به قول مشهور ۸۱
مسأله پنجم: تقسیم موجود به واجب لذاته و ممکن لذاته ۸۲
۱-۵ . اشکال اسناد ممکن به مؤثر محال است به چهار دلیل ۸۳
۲-۵ . جواب از چهار دلیل مذکور بر عدم اسناد ممکن به مؤثر ۸۶
مسأله ششم : اثبات واجب الوجود ۸۷
۱-۶ . اموری که دلالت بر سلبی بودن مفهوم وجوب دارند ۸۷
۲-۶ . دلائلی که دلالت دارند بر امتناعِ امر ثبوتی بودن تعین ۸۹
۳-۶ . رد دو فرض مذکور و اثبات ثبوتی بودن مفهوم وجوب ۹۰
۴-۶ . پاسخ به اشکالات مذکور ۹۱
مسأله هفتم : صفات واجب الوجود ۹۲
۱-۷ . اموری که بر صفت فرد بودن متفرع می شوند ۹۳
مسأله هشتم : صفات ثبوتیه و بحث های آن ۹۷
۱-۸ . بحث اول: صفت قادر ۹۷
۲-۸ . صفت مرید بودن ۹۸
۳-۸ . صفت علم ۹۸
۴-۸. تعقل کلیات توسط خداوند ۹۹
مسأله نهم : برهان صدیقین ۱۰۰
نمط پنجم: صنع و ابداع
مسأله اول: علت نیاز به مؤثر امکان است نه حدوث ۱۰۲
۱-۱. دلائل قائلین به قدم عالم ۱۰۲
مسأله دوم: هر حادثی مسبوق به زمانی است که ابتداء ندارد (زمان ازلی) ۱۰۵
۱-۲. استدلال بر وجود زمان ۱۰۵
۲-۲. اثبات زمان ازلی و حرکت ازلی ۱۰۶
مسأله سوم: هر محدثی قبل از حدوثش، مسبوق به ماده ممکنه است ۱۰۷
۱-۳. اشکال فخر رازی بر ابن سینا ۱۰۷
مسأله چهارم: ازلی بودن مؤثریت واجب تعالی ۱۰۸
۱-۴. تبیین ازلی بودن مؤثریت واجب الوجود ۱۰۸
۲-۴. دوام فیض؛ از ازل تا ابد ۱۱۰
۳-۴ قدیم بودن مؤثر و اثر ۱۱۱
مسأله پنجم:‌ پندارها و هشدارها ۱۱۲
۱-۵ گونه اول: بیان حدوث عالم ۱۱۲
۲-۵ گونه دوم: بیان آغاز و ابتداء داشتن حرکات ۱۱۲
مسأله ششم: از واحد غیر از واحد صادر نمیشود ۱۱۶
مسأله هفتم: تبیین حدوث ذاتی عالم ۱۱۶
نمط ششم: غایات و مبادی آن ها
بخش اول: غایات ۱۱۹
مساله اول: نفی غایت از فعل خداوند متعال ۱۱۹
۱-۱- حسن فعل نمی تواند هدف غنی باشد ۱۲۰
۲-۱- راه حل نهایی : خداوند فاعل بالعنایه است ۱۲۰
مساله دوم: غایت حرکات سماوی ۱۲۱
۱-۲- غایت حرکت های افلاک، تشبه به عقول است ۱۲۱
۲-۲- سخن فخر رازی ۱۲۲
بخش دوم: عقول ۱۲۳
مسأله اول: راه اول برای اثبات عقول: کثرت عقول ۱۲۳
۱-۱- نظر فخر رازی ۱۲۴
۲-۱- سخن فخر رازی در مورد تشبه نفس فلکی به عقول ۱۲۵
۳-۱- نصیحت حکیمانه ۱۲۶
مسأله دوم: راه دوم برای اثبات عقول: حرکت های افلاک بینهایتاند ۱۲۶
۱-۲. نیرو جسمانی نمی تواند مبدأ حرکت های بی نهایت شود ۱۲۷
۲-۲. نظریه فخر رازی (اشکالات فخر رازی به ابن سینا) ۱۲۹
۳-۲. مناقشه فخر رازی با ابن سینا و رفع یک تناقض ۱۲۹
۴-۲. بطلان نظریه متحرک بالعرض بودن، محرک های افلاک ۱۳۰
مسأله سوم: راه سوم برای اثبات عقول ۱۳۱
۱-۳. معلول اول، عقل محض است ۱۳۱
۲-۳. هر جسم کروی که به دور خود میچرخد، ویژگی خاصی دارد که مبدأ حرکتش شده است ۱۳۱
مسأله چهارم: راه چهارم برای اثبات عقول ۱۳۳
۱-۴. هیچ یک از کرات سماوی علت برای دیگری نیست ۱۳۳
۲-۴. هیچ یک اجسام علت برای جسم دیگر نیست ۱۳۴
بخش سوم: ترتیب نظام هستی ۱۳۵
مساله اول: بیان مراتب وجود ۱۳۵
مسأله دوم: تبیین نظام طولی عالم ۱۳۵
مساله سوم: دلائل فخر رازی در رد قاعده الواحد ۱۳۷
مساله چهارم: بیان کیفیت وجود عناصر ۱۴۰
۱-۴. اشکال فخر رازی به ترتیب مذکور در عالم عنصری ۱۴۰
نمط هفتم: تجرید
بخش اول : نفس ۱۴۳
مسأله اول: نفس غیر از بدن است ۱۴۳
دلیل اول تجرد نفس ناطقه ۱۴۳
دلیل دوم بر تجرد نفس ناطقه ۱۴۴
دلیل سوم بر تجرد نفس ناطقه ۱۴۴
دلیل چهارم بر تجرد نفس ناطقه ۱۴۴
مساله دوم: بقاء نفس بعد از مرگ بدن ۱۴۶
مسأله سوم: بطلان اتحاد نفس ناطقه با معقول خود و تبیین نظریه ارتسام صورتهای عقلی ۱۴۷
بخش دوم : علم ۱۴۸
مسأله اول : تقسیم معقولات به فعلی و انفعالی ۱۴۸
مسأله دوم : احاطه علمی واجب الوجود به جمیع موجودات ۱۴۹
مسأله سوم : مراتب ادراک ۱۴۹
مسأله چهارم : علم حق تعالی به جزئیات به نحو کلی است ۱۵۰

دسته‌ها: No category

1 دیدگاه

SannyThazy · دسامبر 11, 2018 در 10:22 ب.ظ

Nice posts! 🙂
___
Sanny

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *