بنا نهاده و افراد سازنده اجتماع خود را شایسته و بهتر تربیت کرده باشد ( ۱۷ ) . به همین جهت امروزه بهبود وضع اجتماعی و تعالی سطح فرهنگ عمومی، سر لوحه برنامه های اصلاحی کشورها قرار گرفته و به مساله تهذیب و تربیت افراد به خصوص کودکان و نوجوانان که عناصر سازنده اجتماعات آینده محسوب می شوند ، توجه خاصی مبذول می گردد ( ۱۸ ) . رسیدگی به این موضوع در جامعه ی ایران به خاطر بافت جمعیتی جوان کشور ، از اهمیت و ضرورت بیشتری برخوردار است (۱۹) . از مشکلاتی که همواره نظام های کیفری با آن مواجه بوده اند ، مشکل بزهکاری اطفال و نوجوانان است . از آنجایی که وضعیت ویژه و حساس اطفال واکنش اجتماعی خاصی را نسبت به بزهکاری آنان می طلبد بنابراین شیوه های رسیدگی قضایی ، محاکمه ، مجازات و سرانجام نحوه بازپروری وفرایند بازاجتماعی ساختن آنان از اهمیت بالایی برخوردار است ( ۱۸ ) . در اغلب ممالک ، به دنبال توصیه های متخصصان علوم کیفری ، سیاست جنایی خاصی در این مورد اتخاذ شده که از آن جمله می توان به آیین دادرسی خاص ، تاسیس کانون های اصلاح و تربیت به منظور گذراندن دوران محکومیت و … اشاره نمود . از آنجایی که یکی از گروه های هدف کارشناسان رفاه اجتماعی ، کودکان و نوجوانان به ویژه نوجوانان آسیب پذیر بوده ، درکنار نقش کارشناسان نظام های کیفری ، توجه کارشناسان رفاه اجتماعی نیز به این گروه ویژه از نوجوانان و شرایط حبس آن ها معطوف شده است. به ویژه این که یکی از کمبود ها در زمینه ی بعد حقوقی رفاه اجتماعی۴ ، عدم برنامه ریزی جامع و مناسب در زندان ها ، مراکز بازپروری و کانون های اصلاح و تربیت می باشد ( ۲۰ ) . بنابراین توجه و پژوهش بیشتری در این زمینه احساس می شود . از آنجایی که پژوهش حاضر بر کانون های اصلاح و تربیت متمرکز است ، به توضیح پیرامون این مساله می پردازیم .
جهت تشکیل کانون های اصلاح و تربیت ، سرمایه مادی ، افراد متخصص و واجد صلاحیت برای اداره و تصدی آن ها ، فضای کافی ، ساختمان های وسیع ، اتاق های متعدد ، سالن های مناسب برای کارآموزی و تشکیل کارگاه های فنی و حرفه ای ، کلاس های درس ، تالارعمومی، زمین ورزش و مسجد از نظر ارشاد و تهذیب اخلاقی ، از ضروریات اولیه است ( ۲ ) . سالیانه مبالغ هنگفتی بالغ بر میلیاردها تومان جهت نگهداری ، درمان و توان بخشی نوجوانان معارض قانون بر دوش جامعه نهاده می شود و تیم بزرگی متشکل از پزشکان ، روان شناسان ، مشاوران ، معلمان و مربیان در کانون های اصلاح و تربیت ایفای نقش می کنند . حال این پرسش به ذهن می رسد که علی رغم فعالیت این تیم بزرگ و صرف هزینه های سنگین ، آیا مددجویان علت واقعی حضور خود درکانون را درک کرده اند ؟ و اهداف تربیتی و اصلاحی و فلسفه وجودی کانون را حس کرده اند یا علی رغم تدابیر و اهداف مدون کانون اصلاح و تربیت ، این محیط را صرفا به عنوان گذرگاهی برای تنبیه و کفاره بزه خود قلمداد می کنند ؟
پژوهش های متعددی نشان می دهد که در چند سال اخیر تعداد بزهکاران کشور در حال افزایش است . به عنوان مثال اگر به روند افزایش تعداد بزهکاران طی سال های ۱۳۸۲ تا ۱۳۸۹ توجه کنیم ، خواهیم دید ، سیستم قضایی در سال ۱۳۸۲ تعداد ۲۶۰۳ نوجوان را به کانون اصلاح و تربیت تهران معرفی کرده و در سال ۱۳۸۳ این تعداد به ۲۶۲۳ نفر رسیده است . در سال ۱۳۸۴ ، ۳۰۴۳ مددجو معرفی شدند و همین روند تا جایی پیش رفت که در سال ۱۳۸۵ تعداد ۳۷۱۳ در سال ۱۳۸۶ تعداد ۳۳۵۷ نفر و در سال ۱۳۸۷ ، ۲۹۵۷ نوجوان ، در سال ۱۳۸۸ ، ۲۵۳۲ نفر ، در سال ۱۳۸۹ ،۲۳۳۱ و …. را با برچسب بزهکار که به نوعی برچسب عدم اطمینان همیشگی جامعه به این افراد است ، روانه کانون اصلاح و تربیت تهران شده اند ( ۹ ) . علاوه بر هزینه هایی که بزهکاری بر زندگی و شخصیت فرد تحمیل می کند ، رفتارهای ناسازگارانه هر ساله هزینه های هنگفتی را نیز بر جوامع انسانی تحمیل می کند . در صورتی که سیاست های اصلاحی کانون اصلاح و تربیت صحیح باشد و به واقع عملکردی در راستای اهداف و رسالت سازمان داشته باشد از کثرت این نوجوانان کاسته می شود و قسمت اعظم این بودجه را می توان صرف آموزش و پرورش ، فرهنگ سازی و تربیت عمومی این نسل کرد .
مددجویان کانون اصلاح و تربیت ، کودکانی هستند که قربانی فقر مادی ، فقر فرهنگی ، بی توجهی خانواده ها ، جامعه و … شدند و کانون اصلاح و تربیت می تواند به عنوان نقطه عطفی باعث تحول وضعیت و سبک زندگی آن ها ، رفع مشکلات مددجویان و… شده و در جریان فعالیت مشاوران ، مددکاران و … بستر تعلیم وتربیت ، ادامه یک زندگی سالم و به دور از انحراف را در آینده برای آنان میسر سازد . مطالعات مختلفی که در زمینه بزهکاری صورت گرفته است اکثرا کمی و بیشتر در حیطه مطالعات سبب شناسی بزهکاری ، و یا مطالعات مقایسه ای بوده است . همچنین معرفی برنامه ها ، قوانین و مقررات ، امکانات و سبک و سیاق زندگی مددجویان در کانون ، از زبان مسوولین و سیاست گذاران تشریح شده و مطالعات کیفی از تجربه مددجویان و خدمت گیرندگان این گونه موسسات در مورد زندگی در کانون ، رفتار مسوولین و سایر موارد مربوطه ، مطلبی در دست نیست اگر هم مطالبی در این زمینه گردآوری شده متاسفانه به رشته تحریر در نیامده است . همان طور که می دانیم اطلاع از تجربیات و نظرات خدمت گیرندگان یک سازمان ، می تواند تاثیر بسزایی در هدایت سیاست گذاران و مسوولین در اتخاذ سیاست ها و برنامه ریزی های معقول و موثر داشته باشد و در برنامه ریزی ها باید منافع و مصالح همه ذی نفعان در نظر گرفته شود ( ۱۶ ) . از جمله اقدام های مهم و ضروری در جریان تدوین برنامه های ویژه نوجوانان این است که از شرکت کنندگان بخواهیم عقاید و تجربیات خود را ابراز کنند . از نوجوانان و جوانان ، به ویژه نوجوانانی که گرفتار نظام قضایی هستند ، به ندرت خواسته می شود نظرات و تجربیات خود را پیرامون دوران بازداشت و حبس مطرح کنند (۲۱ ) . لذا طراحی برنامه ریزی های کانون های اصلاح و تربیت کشور تنها از نقطه نظر متخصصین بوده است و از دیدگاه مددجویان به عنوان گروهی از ذی نفعان مستقیم استفاده نشده است . همچنین مطالعات پژوهشگر حاکی از آن بود که بیشتر تصمیم گیری ها و قضاوت ها در این زمینه بر پایه ی داده های کمی بوده است . هنگامی که در مورد پدیده ها ، یا گروهی از افراد سازمان های خاص ، اطلاعات کافی در دست نباشد ، از تحقیق کیفی برای شناخت بیشتر این موارد استفاده می شود . به عنوان مثال در مواردی که در زمینه ی موضوع خاصی اطلاعات کافی در دست نباشد با انجام تحقیق کیفی می توان جنبه های مختلف موضوع را آشکار کرد (۲۲ ) . مطالعه کانون های اصلاح و تربیت به خاطر حضور کودکان و نوجوانان از اهمیت و حساسیت بالایی برخوردار است . همان طور که می دانیم هر کشور سرمایه هایی اعم از سرمایه های مادی ( منابع طبیعی ، نفت و…) در دست دارد ، مهم ترین سرمایه هرجامعه که عامل اصلی توسعه و پیشرفت آن جامعه محسوب می گردد ، سرمایه انسانی است . کودکان امروز عامل رشد و توسعه فردا هستند و بی توجهی نسبت به سرنوشت کودکان بزهکار که متاسفانه آمار آن ها هم در حال افزایش است لطمه سنگین و جبران ناپذیری به قلب اجتماع وارد می کند . کانون اصلاح و تربیت با اتخاذ سیاست ها و راهکارهای های صحیح و موثر و توجه عمیق و فعالیت دقیق کارکنان ، می تواند کودکان آسیب دیده امروز را به نیروهای مفیدی برای جامعه مبدل سازد ویا با بی توجهی و اتخاذ استراتژی های نادرست مسبب بروز موج جدید آسیب های اجتماعی در آینده شود که دامن گیر تمامی افراد جامعه خواهد بود . از این رو مطالعه در زمینه تجربه مددجویان کانون اصلاح و تربیت از حساسیت و اهمیت بالایی برخوردار است . پدیده بزهکاری از جهات گوناگونی چون علل و عوامل ایجاد کننده آن ازجمله خانواده ، محیط ، عوامل وراثتی ، تاثیرانواع روش های تربیتی و مددکاری و… به کرات مورد مطالعه قرار گرفته است . زمانی که از تاثیر محیط بر بزهکاری صحبت می کنیم مقصود ما بیشتر محیط هایی است که قبل از ارتکاب جرم ، نوجوان معارض با قانون در آن می زیسته است ویا با آن تماس داشته است . اما محیط دیگری که اتفاقا بسیار حایز اهمیت است و از قلم انداخته شده ، محیط تحمیلی ( کانون های اصلاح و تربیت ) است که اطفال مددجو پس از ارتکاب جرم و بر خلاف میل خود با آن مواجه می شوند. گرچه این محیط به قصد تربیت و تهذیب وی تدارک و پیش بینی شده است اما برخی اوقات می تواند چنان اشکالاتی ایجاد کند و تاثیرات بسیار نامطلوبی در مددجویان به جای بگذارد که خود به عنوان یکی از عوامل مشدد ناسازگاری به حساب خواهد آمد و به جای ارشاد و تهذیب مددجو راه را برای ارتکاب مجدد بزه او باز می کند ( ۲ ) .
زندگی در محیط زندان و محیط های بسته ، گاه ناراحتی های شدیدی ایجاد کرده و ناسازگاری های تازه ای را در نوجوان بزهکار به وجود می آورد و این مساله حتی در موسسات تربیتی مخصوص اطفال که با متدی کاملا متفاوت و با ملایمت بیشتر اداره می شود نیز به چشم می خورد . مددجویان نوجوان پس از طی دوره محکومیت یا تدابیر تربیتی ولو اینکه از نظر روحیه و سازگاری پیشرفت کرده باشد در موارد فراوان با مشکلات متعددی از جمله مشکلات ناشی از توقیف و زندانی شدن و اقامت و نگاهداری در مراکز تربیتی یا زندان ها روبه رو هستند مانند حالات عصبی ، افسردگی و عدم تعادل روانی و … که با مطالعه و پژوهش می توان علل این قبیل مشکلات را کشف کرد. از جمله پیامدهای زندان ، رفتارهای خشونت آمیز مجرمان و بزهکاران در طول دوره محکومیت در زندان های موقت و دایم علیه خود ( خود زنی ) و علیه دیگران است . اقدام به خود کشی و آسیب رساندن به خود اعتراضی است که زندانیان به توقیف خود ، زندان انفرادی ، رفتار غیر انسانی کارکنان و مورد تعدی قرار گرفتن به وسیله سایر زندانیان دیگر نشان می دهند . از دیگر پیامد های محبوس شدن در زندان ها و کانون های اصلاح و تربیت تاثیر مجازات بر خانواده های مجرمان و بزهکاران است . عده ای از صاحب نظران یادگیری اعمال مجرمانه از یکدیگر را ازجمله مهم ترین کارکرد های منفی این گونه محیط ها می دانند ( ۲۳ ) .
۱ – ۴ ) بیان واژه
در تحقیقات کیفی بنا بر ماهیت مطالعه ، متغیرهای وابسته ، مستقل و کنترل نداریم و تعریف نظری و عملیاتی مشخصی برای واژه های موجود در مطالعه بیان نمی شود . در مطالعات کیفی در پی کشف معانی پدیده های مورد مطالعه هستیم (۲۴) . در مطالعه حاضر تعاریف نظری و عملیاتی واژه های تجربه ، تعامل ، مددجو ، به عنوان موضو ع مطالعه مطرح شده است .
تجربه۵
آگاهی کسب شده از یک رویداد ( ۲۵ ) .
تعامل۶
به طور کلی منظور موقعیتی است که در آن هرچیز ، چیز دیگری را به طور متقابل تحت

دسته‌ها: No category

1 دیدگاه

SannyThazy · دسامبر 11, 2018 در 7:37 ب.ظ

Nice posts! 🙂
___
Sanny

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *